Perguntas iha leten ne’e soe hela ba autoridade Estado ka Governo
RDTL-Repúblika Demokrátika Timor-Leste, oinsa mak atu hanoin. Tamba
durante ne’e tinan sanulu resin haat (XIV) liu ona nasaun Repúblika
Demokrátika Timor-Leste hetan ninian Restaurasaun da Independénsia.
Maibé dala wain kazu barak mak sempre akontese iha Instituisaun Forsa
Armada no ida seluk akontese iha Instituisaun Polísia nian. Iha ne’e
hakerek nain foti kazu tinan hirak nian hahu husi tinan 2006-2016. Iha
tinan ida ne’e loron 13 Maiu 2016 kalan Membru Polísia Nacional
Timor-Leste hosi Unidade Espesial Polísia Kompania Charly ho farda
kompletu kareta ida, baku membru F-FDTL-Falintil-Força Defeza
Timor-Leste operasionais Quater Jeneral Fatuhada, to’o baixa iha sala
urjensia HNGV-Hospital Nacional Guido Valadares, Dili. (Jornál Timor
Post, 16.05.2016). Kazu seluk, iha festa tinan foun Polísia Bobonaro
baku Doutor, membru Polísia Nacional Timor-Leste Munisipiu Bobonaro halo
agresaun fiziku hasoru Doutor Noe Bocage ne’ebé hala’o nia serbisu iha
HRM-Hospital Referal Maliana tanba Doutor ne’e hasee Polísia ne’ebé mak
baku komunidade sira. (Jornál INDEPENDENTE, 07.01.2016). Kazu seluk tan
mos, foin dadaun oknum F-FDTL Baku Demantino Gomes to’o toba iha ICU
Hospital Nacional Guido Valadares, Dili, iha ne’ebe kazu ne’e akontese
iha loron 07 Juñu 2016 iha Becora entre vitima ho familia, maibé oknum
F-FDTL ne’e to’o mai baku señor ne’e to’o grave tebes. (Jornál Suara
Timor Lorosae, 13.06.2016). Kazu seluk iha tinan 2015 wainhira Presidente da Republika Taur Matan Ruak tun ba visita suco sira iha Munisipiu Lautem komunidade balu hato’o keixa ba Presidente da Republika katak Membru F-FDTL balu uza atributu militár hanesan lori kilat tama iha manu futu fatin. Presidente da Republika Taur Matan Ruak mós husu atu populasaun labele tauk Forsa basa Forsa ne’e hanesan lutu ba nasaun Timor-Leste nian. (Jornál Timor-Post, 25.07.2015). Iha parte seluk, Xefe Estado Maior Jeneral Lere
Kazu hirak ne’e agresaun fisiku akontese bebeik entre oknum Forsa Armada F-FDTL-Falintil-Força Defeza Timor-Leste ho oknum Forsa Polísia no oknum Forsa rua ne’e sempre halo mos agresaun fisika ba nia povu babain. Wainhira kazu sira ne’e akontese durante ne’e sempre resolve iha interna deit entre kada instituisaun. Depois kontinua halo julgamentu iha Tribunais Distritais maibé Juiz sira sempre desizaun ne’e tarde e balu Juiz sira halo deit arkivumentu iha Tribunal ne’e rasik. Durante ne’e ita hotu observa katak kazu sivil mak sempre julgamentu deit iha Tribunál Distritais, maibé kazu oknum Militár no kazu oknum Polisia ne’e sempre adia nafatin husi Tribunál Distritais no balu Juiz sira halo dezisaun no balu mos Juiz sira la halo dezisaun penal.
Nestemomento, Tribunál sira ne’ebé mak Juiz sira halo julgamentu ba kazu sivil nian mak hanesan Tribunál Distrital Díli, Tribunál Distrital Baucau, Tribunál Distrital Covalima, Tribunál Distrital Oe-cusse, Tribunál Movel no to’o ikus liu iha Tribunál de Recurso. Tuir lolos Governo mos hanoin ona atu hari’i tan Tribunál Militár iha Timor-Leste. Tuir baze legal iha ita nia lei Inan Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timór-Leste artigu 1230 hatete katak Kategoria Tribunál sira-nian, iha ne’ebé ponto c) Tribunál militár sira-nian. Nomós iha alinea 3. Bele iha tribunál marítimu no arbitráriu sira. No artigu 1300 Tribunál Militár sira alinea 1. Kompete ba tribunál militár sira tesi-lia ne’ebé kona-ba krime ho natureza militár nian. Alinea 2. Lei Mak determina kompetensia, organizasaun, kompozisaun no knaar tribunál militár sira-nian. Tuir lolos Tribunál Militár ne’e hari’i ona atu halo julgamentu ba oknum F-FDTL no ba oknum PNTL ne’ebé mak sempre halo bebeik krime agresaun fisika ba malu entre instituisaun rua no ba ninia povu babain rasik. Ne’e parte ida.
Anan Timur dehan, lakohi rona tan membru F-FDTL baku ninia komunidade rasik. “Hau lakohi haree tan membru forsa armada nian baku komunidade sira rasik, dehan Xefe Estado Maior Jeneral Lere Anan Timur liu husi nia diskursu iha Aniversariu Komponente Terestre ba dala 14 iha Baucau”. (Jornál Timor Post, 05.12.2015).
0 comments:
Post a Comment